'Vind je dit normaal, ofzo?'

Je krijgt wat je tolereert

Geschreven door: Patty den Ouden

Tegen middernacht. De trein komt aanrijden. Een indrukwekkende bijeenkomst gehad van Eelco de Boer, eigenaar van diverse internetbedrijven. Hij heeft een persoonlijkheid waar ik veel van leer. Stap de trein in en denk: 'Wat veel mensen op dit tijdstip'. Het is zo druk dat er een man van een jaar of dertig naast mij komt zitten. Hij klapt zijn tafeltje -dat aan de rugzijde van de stoelen voor ons vastzit- naar beneden en legt zijn jas eroverheen. De man begint tegen mij te praten in gebrekkig Engels. Hij zegt het heel koud te hebben en legt nu ook een gedeelte van zijn jas op mijn been. Dacht naïef dat hij dit per ongeluk deed, maar nu voel ik zijn hand op mijn rechterbeen. Die kruipt steeds verder omhoog.

'Tussen de grenzen vond ik mooi mijn vrijheid terug' - Loesje

De man komt vriendelijk over. Hij vertelt gretig over zijn achtergrond. Ik probeer aandachtig te luisteren, maar ben hinderlijk afgeleid door zijn hand. Hij blijkt uit Dubai te komen en vorig jaar in Amsterdam franchise-restaurant "Bonjour!" te hebben opgericht. Indringend oogcontact makend vertelt hij dat zijn familie nog in Dubai woont. Die ziet hij vrijwel nooit, zegt hij op lage toon, en 'vrienden' heeft hij vrijwel niet. Inmiddels voorbij Hilversum. Ik voel mij bijzonder ongemakkelijk als hij steeds hoger komt met zijn hand. De treincoupé is inmiddels helemaal leeg en ik ben ingesloten -zittend aan de raamzijde. Ik druk zijn hand weg en vraag wat hij aan het doen is. Hij zegt sorry, trekt zijn hand even terug maar gaat vervolgens weer gewoon verder... hoger. Stomverbaasd denk ik "Waarom? Vind hij dit normaal? Ik in ieder geval niet!". Een heel naar gevoel kruipt door mijn lijf als hij m'n kruis bereikt. "Gatver!" Met felle ogen kijk ik hem diep aan en vraag waarom hij dit doet. Eerst reageert hij niet, gaat gewoon door. Als ik vervolgens de waarom-vraag nog nadrukkelijker herhaal, stopt hij. "Gelukkig", denk ik en voel opluchting. Je krijgt wat je tolereert...

Waarde(loos). Beschamend.

Aan zijn ogen kan ik niet zien of hij onder invloed is van drugs. De man biedt (ogenschijnlijk?) geschrokken weer zijn excuses aan en zegt dat hij zich zo eenzaam voelt. Van een vriend had hij drugs gekregen. Hij geeft aan zich absoluut niet goed te voelen door de drugs en legt zijn hoofd op zijn handen. Hij wil water. Ik zeg dat hij misschien naar het toilet kan gaan voor water. In keiharde tweestrijd flitst er door m'n hoofd: "Laat ik hem nu in de steek? Moet ik meelopen?". Tweestrijd... enerzijds medelijden met hem en anderzijds schaamte... boos op mijzelf dat ik dit heb laten gebeuren. Iedereen zo respectvol mogelijk behandelen. Dat is een (kern)waarde van mij. Maar... wat als mensen mij respectloos benaderen (lees: ik mij "waardeloos" laat behandelen)? Blijf ik dan trouw aan mijn kernwaarde (liefdevol zijn naar iedereen) of aan mijn eigen waardigheid, veiligheid & vrijheid? Grenzen & waarden... de man en ik liggen duidelijk niet op één lijn... een confronterende spiegel voor mijzelf.

Knalroze koek met pikzwarte koffie

In Amersfoort stapt hij uit. Mijn gedachten dwalen af naar een werksituatie. Ik 'zie' het weer helemaal voor mij. Paar minuten voor 15.00u. Dwars door de blinkende grote ramen hebben we uitzicht op een fris bos. Een zware koffielucht verspreidt zich door de vergaderruimte zodra een dame tien kopjes volschenkt. Zo te zien is het voor haar heel normaal - de norm - dat iedereen koffie drinkt. Dus ik krijg ook een kopje voorgeschoteld. Pikzwart met knalroze koek ernaast. Als de dame met koffie wegloopt, begint de man naast mij hartelijk te lachen. Ik voel opluchting wanneer hij mijn gedachten schijnt te hebben gelezen. Op grappige toon komt er fluisterend uit zijn mond: "Ik heb wel zin in twee koppen koffie en twee koeken, hoor". Die knalroze koek. Het lievelings tussendoortje van de directeur van het bedrijf dat we begeleiden. Zo doen ze dat altijd in dit chique hotel. Vragen wat het lievelingskoekje is van degene die de vergaderzaal huurt en dat serveren. Valt onder 'klantvriendelijkheid'. Een (kern)waarde waar ze zo te zien daadwerkelijk waarde aan hechten. Gewoonte - de norm - hier.

Normaalste zaak van de wereld

Inmiddels 10 minuten over 15.00u. Twee teamleden ontbreken nog. Niets van vernomen. Geen afmelding of belletje. Ik kijk de zaal rond en hoor een diepe zucht. 'Zo gaat het nu altijd', zegt een man geërgerd. De andere aanwezigen knikken. 'Zijn ook altijd de zelfde', voegt een ander eraan toe. We wachten geduldig in de aangenaam warme ruimte. Hoewel de sfeer zo positief was, overheerst nu gemopper. Om kwart over drie slaat iemand de deur nonchalant open en komt op zijn gemakje al bellend binnenlopen. Hij maakt zijn gesprek nog even rustig af en gaat zitten bij een knalroze koek. Biedt geen excuses aan. De andere aanwezigen zetten hun schijnlach op en doen (nu) ook alsof te laat komen de normaalste zaak van de wereld is. Ingesleten gewoonte.

Een minuut later komt ook de laatste binnen. Pas na drie minuten mompelt hij: "Goedemiddag allemaal". Gevolgd door "moest nog even een mail afmaken". "Ben zo druk". Ogen zijn op hem gericht. Ogen die lijken te willen communiceren: 'Wij niet zeker!', maar niemand reageert. Achter de rug van deze twee mannen om klagen, maar nu is er een doodse gespannen stilte gevallen. Van korte duur. Er gaat weer een telefoon af en een manager loopt ongegeneerd nonchalant luidkeelsls pratend de gang op. Hij lijkt het best wel interessant te vinden dat iedereen naar hem kijkt. Eigenlijk had hij niet hoeven weglopen, want we horen hem nog steeds prima. "Doet hij altijd zo", zegt een ander. Een half uur later dan gepland, begint de vergadering. De sfeer is nu 'verspest'... zoals 'gebruikelijk' / 'normaal'. Je krijgt wat je tolereert...

"Start changing all of your bad habits into those habits of massive 'success'!"

Tijd voor het diner. Aan een ronde tafel. Daar heeft de directeur nadrukkelijk om gevraagd om de kernwaarde gelijkwaardigheid uit te stralen. Witte stoffen servetten die heerlijk naar wasmiddel ruiken. Links naast mij de man die zo van knalroze koeken houdt. Later hoor ik dat het hele team 'fan' is van die koeken, dat het de norm is geworden om elke vrijdagmiddag even samen zo'n koek te eten bij de borrel. Een geleidelijk ingesleten gewoonte. Rechts van mij de man voor wie het 'normaal' / een gewoonte is om veel te laten te komen. Ik vraag op vriendelijke toon: "Waarom laat je jouw collega's wachten op jou? Vind je jouw tijd belangrijker dan die van de ander? Ik vind dat ongelijkwaardig". Er valt een stilte. "Hier gaan we na het diner mee aan de slag", zegt een zware stem. "Ja", antwoord ik blij. Na het diner gaan we per individu ineffectieve ingesleten gewoontes expliciet verhelderen / benoemen. Deze 'vervangen' door gewoontes die bijdragen aan (i.p.v. tegenwerken van) teamdoelen. Boeiend proces!

'Duistere' (on)gewenste cultuur zichtbaarder / concreter maken. Wat doet het mij pijn om te zien hoe vaak organisaties op (afstemming van) cultuur vastlopen. Gewoontes die jou als persoon en / of bedrijf tegenwerken. Vernietigende gewoontes die normaal zijn geworden voor jou. Die (on)bewust als 'de norm' zijn ingesleten ('zo gaat het (hier) nu eenmaal'). Deze vervangen door 'werkende' gewoontes die bijdragen aan je missie. Waarden die duidelijke grenzen aangeven. Je krijgt wat je tolereert. Je krijgt wat je (niet) begrenst.